Tradycja wielkanocnych potraw i zwyczajów


31.03.2013 | kategoria: Newsy i Akcje

swiateczne-sniadanie-sWielkanoc jest najstarszym i najważniejszym świętem chrześcijańskim, upamiętniającym zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Ale to nie wszystko… Jest świętem ruchomym, obchodzi się je w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni Księżyca (między 21 marca a 25 kwietnia). Dnia 20/21 marca Słońce wyznacza na półkuli północnej początek wiosny. Nic zatem dziwnego, że ta data stała się niezwykle ważna dla wszystkich wyczulonych na cykle Natury. Jest to prastare święto Równonocy, Wielkiej Nocy, dzień Wiosennego Przesilenia, bogini Ostary (Eastry), mającym początki w święcie Ishtar – asyryjskiej i babilońskiej bogini (jej symbole to jajko i zając). Nazywano je też festiwalem drzew, Alban Elven, czasem zrównania nocy i dnia oraz wdzięczności Matki Natury za jej dary. Anglosasi wciąż nazywają Wielką Noc „Easter”.
Poganie byli tak bardzo przywiązani do swojego święta Wiosennego, że w zasadzie wyszło odwrotnie – wszystkie pogańskie zwyczaje pozostały nienaruszone: jajka – symbol nowego życia, kurczak – nowego początku, zając/królik, sól i chleb – życia i oczyszczenia, pieczenie ciast, topienie Marzanny, śmigus-dyngus, itd.
U nas Wielka Noc była nazywana świętem Jaryły (Jarym świętem). Jare Święto poświęcone było szczególnie Matce Ziemi. Symbolizujące przepędzenie zimy topienie lub spalenie słomianej kukły, zwanej Marzanną i powitanie, przyjęcie wiosny. Młodzi wyruszali na łąki i do lasu w poszukiwaniu wierzbowych i leszczynowych witek pokrytych pąkami bazi, z których następnie „budowali” wiechy. Najważniejsze było jednak malowanie jajek m.in. prasłowiański symbol życia, płodności i magicznej siły witalnej.
Pisanka była szczególnym elementem magicznych obrzędów mogących zapewnić zdrowie i dorodność nie tylko domownikom ale i zwierzętom gospodarczym (w tym celu zwykło się np. pocierać nimi chore miejsca lub toczyć po grzbietach zwierząt).
Pasztetowy jeż wiekanocnyZwyczaj spożywania mięsa, pieczeni i pasztetów, był związany ze zużywaniem reszty zimowych zapasów. Wieprzowina była chętnie spożywana przez pogan i nie została zakazana przez chrześcijaństwo, pomimo iż ta religia wywodzi się z tego samego pnia, co Judaizm i Islam zakazujący zjadania kontrowersyjnego mięsa ze świnki, ze względów ochrony zdrowia. Te dwie ostanie religie nie spotkały się z „żarłocznymi”, europejskimi poganami. Na wschodzie, święto to przetrwało w swej niezmiennej postaci, aż do XIX wieku. Efekt jest taki, że modelowo pogańskie obrzędy, weszły do tradycji chrześcijańskiej i związały się mocno z ważnym świętem Wielkiej Nocy. Poprzedza je tydzień, w czasie którego Kościół i wierni wspominają najważniejsze dla wiary chrześcijańskiej wydarzenia. Nazywany jest on Wielkim Tygodniem.

Święta Wielkanocne w Polsce są niezwykle barwne. Po niegdyś ściśle przestrzeganym poście, towarzyszy im radość oraz wiele religijnych i ludowych obrzędów. Do nich należy m.in. Wielka Sobota. Jest ona dniem radosnego oczekiwania. To właśnie w ten dzień święci się świąteczne pokarmy.

wielkanocny-baranek-ssZwyczaj święcenia pokarmów narodził się już w VIII wieku, niemniej jednak do Polski dotarł dopiero w średniowieczu. Początkowo święcono wszystko to, czym raczono się w czasie świąt. Mieszczanie nie przynosili jadła do kościoła, tylko to ksiądz kolędował po domach i je święcił. Z biegiem czasu, zmieniono zwyczaj święcenia pokarmów w domu i przeniesiono go do kościoła. Tego dnia przygotowuje się święconkę – ozdobny koszyczek z jedzeniem, który święcimy w kościele. W przygotowanym przez nas koszyczku powinno znaleźć się przynajmniej 8 potraw. Nie może w nim zabraknąć jajek, które są symbolem  narodzenia i nowego życia, baranka np. z cukru, symbolizującego umęczonego Chrystusa, chleba, soli, wędliny, chrzanu, świątecznego ciasta.

wilkanocne-jaja-sBaranek  to znak Chrystusa, którego Katolicy nazywają zamiennie „Barankiem Bożym”. Figurka wykonana z ciasta, lukru lub chleba odwołuje się do zwycięstwa życia nad śmiercią oraz odkupienia grzeszników, przez śmierć Jezusa na krzyżu w Wielki Piątek.
Jajko tak jak baranek jest symbolem triumfu życia nad śmiercią. To również oznaka płodności i odradzającego się życia. Dzielenie się nim umacnia rodzinne więzi. Malowanie pisanek wywodzi się z pogańskiego święta Jare, rozpoczynającego wiosnę.
Wędlina, w tym pieczeń i pasztety, w koszyczku ma zapewnić zdrowie, płodność i dostatek całej rodzinie.
Chleb wkładamy na znak przemiany jaka dokonała się podczas Wielkiego Czwartku. Wtedy Chrystus przemienił swoje ciało w chleb częstując nim apostołów podczas ostatniej wieczerzy. Symbolizuje pomyślność oraz dobrobyt.
wielkanocny chrzan z jajkiemChrzan to przede wszystkim oznaka ludzkiej siły. Jest pikantny w smaku i wyciska z oczu łzy.
Sól to symbol prostoty życia. Według pradawnych wierzeń, sól odstraszała zło i siły nieczyste.
Pieprz odwołuje się do symboliki gorzkich ziół.
Ciasto pojawiło się w koszyczkach stosunkowo niedawno. Najczęściej wkładamy do koszyka niewielką babeczkę. Bardzo ważne w tradycji jest jednak to aby ciasto przygotować samodzielnie, ponieważ symbolizuje nasze umiejętności i sprzyja ich pogłębianiu.

Do wielkanocnej święconki możemy także dołączyć ćwikłę z buraków, masło, ser żółty, albo miód.

Oprócz potraw, bardzo ważne jest również miejsce na bazie oraz bukszpan. Ich zielony kolor  odwołuje się do nadziei. Bukszpan to nadzieja chrześcijan na zmartwychwstanie i nieskończoność ich życia. Wierzbowe bazie według pradawnych wierzeń zapewniają nagrodę w Niebie.

easter eggs-smollW Wielką Niedzielą – Niedzielą Zmartwychwstania Pańskiego, w Polsce w godzinach porannych odprawiana jest uroczysta rezurekcja (resurrectio łac. oznacza zmartwychwstanie), która swymi tradycjami sięga średniowiecza. Święconkę spożywa się po rezurekcji. Zdobione na tysiące sposobów jaja zwane pisankami, królują w wielkanocnym koszyku i na świątecznym stole. Są symbolem życia i odrodzenia. Pięknie zdobione od wieków dekorują polskie stoły podczas świąt wielkanocnych. W czasie świąt pisankami obdarowuje się rodzinę i przyjaciół, co ma im zapewnić zdrowie, siłę oraz powodzenie w sprawach sercowych.  

Wielkanocny stół -śniadaniePo powrocie do domu w gronie rodzinnym zasiada się do uroczystego śniadania wielkanocnego, które rozpoczyna się składaniem życzeń i dzieleniem się święconką z koszyczka.  
Polska tradycja związana z potrawami wielkanocnymi jest bardzo bogata. Uroczysty stół przykryty jest białym obrusem, udekorowany pisankami, kurczaczkami, baziami czy świeżymi kwiatami, które wprowadzają wiosenny nastrój. Na „honorowym” miejscu stoi koszyczek ze święconką. Śniadanie wielkanocne rozpoczyna się od dzielenia się poświęconym jajkiem, co podobne jest w swej formie i symbolice do bożonarodzeniowego łamania się opłatkiem. baba-sTego uroczystego poranka najpierw spożywa się pokarmy, które zostały poświęcone poprzedniego dnia. Do dań, które muszą znaleźć się na świątecznym stole należą: żurek, barszcz biały, kiełbasa, pasztet, faszerowane jaja, pieczenie, sałatki, a na deser drożdżowej babki, mazurka i sernika.
Dzieci uwielbiają czekoladowe zajączki, kurczaczki i baranki. Po obfitym świątecznym śniadaniu, zapraszamy wszystkich do wielkanocnych zabaw z pisankami.

Jajko o jajko – zabawa w parach; potrzebne jest po jednej pisance na osobę; zawodnicy siadają naprzeciwko siebie; należy uderzyć jajkiem o jajko partnera; wygrywa ten zawodnik, którego jajko nie będzie zbite.

wesolego-alleluja-sKto dalej – potrzebne jest po jednej pisance na osobę; zawodnicy stają na linii startu; na podany sygnał popychają swoją pisankę tak, aby potoczyła się jak najdalej; ten kto wygra zabiera pisanki przeciwników.

Rzuć pisankę – potrzebne jest po jednej pisance na osobę; pary stają w odległości 1 m od siebie i jednocześnie rzucają do siebie jajka; jeśli je złapią odsuwają się o metr i rzucają znowu; wygrywa para która odsunęła się od siebie na największą odległość i której udało się nie zbić jajek.

Święta Wielkanocne to czas, gdy z przyjemnością odwiedzamy swoich bliskich i przyjaciół. Siedząc przy świątecznym stole, w wyjątkowym i podniosłym nastroju, mamy okazję do spotkań, długich rozmów. Wówczas wreszcie nie spieszymy się i możemy się sobą spokojnie nacieszyć.

smigus-dyngusŚmigus – dyngus
Słowo dyngus wywodzi się od niemieckiego słowa dingen, co oznacza „wykupywać się”…
Nazwa święta składa się z dwóch słów „śmigus” oraz „dyngus” i zawiera w sobie opis jego przebiegu. Osoby, które nie wykupiły się podarkami (tradycyjnie pisankami) były oblewane wodą. Pierwotnie były to dwa zwyczaje, które zlały się w jedno.
Dyngus po słowiańsku nazywał się włóczebny. Wywodzi się go od wiosennego zwyczaju składania wzajemnych wizyt u znajomych i rodziny połączonych ze zwyczajowym poczęstunkiem, a także i podarunkiem, zaopatrzeniem w żywność na drogę. Wizytom towarzyszyły śpiewy o charakterze ludowym i religijnym. Dyngus dla uboższych, nie mających bogatych znajomych, stał się sposobem na wzbogacenie jadłospisu i okazją pokosztowania niecodziennych dań (jeśli zawędrowali np. do dworu). Włóczebnicy mieli przynosić szczęście, a jeśli nie zostali należycie za tę usługę wynagrodzeni smakołykami i jajkami, robili gospodarzom różne nieprzyjemne psikusy (co dla skąpych gospodarzy było pierwszym dowodem pecha).

Easter breakfastSądzę, że to jest wspaniałe, iż dawno, dawno temu, nasi prastarzy przodkowie pogańscy, mieli tak piękne obrzędy i zwyczaje, do których należały m.in. słowiańskie święta o nazwie Jare. Dzięki nim,  dzisiaj możemy cieszyć się między innymi śniadaniem wielkanocnym w rodzinnym gronie, uroczymi pisankami oraz wesołą zabawą, którą podchwyciła młodzież – śmigusem dyngusem. Zastanawiam się, o ile smutniej mogłyby wyglądać święta Wielkiej Nocy, bez pięknych zwyczajów naszych przodków, żegnających w ten sposób starą zimę i witających młodą, piękną wiosnę?
Myślę, że każdy powinien znać swoje korzenie i historię Słowian, którym dziś cały świat katolicki, zawdzięcza wiele zwyczajów i obrzędów, urozmaicających nam czas przełomu ziomowo-wiosennego na tej Ziemi.  Radosnego Alleluja!

fundacja VIS VITALIS im.Jana Pawla II

Jeśli uważasz, że artykuł ten jest wartościowy i przydatny dla Ciebie,
prosimy wesprzyj naszą fundację VIS VITALIS im. Jana Pawła II,
darowizną o dowolnej wartości np. od 10 zł, 20 zł lub większej, na

nr konta: 04 1090 2053 0000 0001 3424 3777
tytułem wpłaty:darowizna„.

Adres: Fundacja VIS VITALIS im. Jana Pawła II
             35-322 Rzeszów, ul. Reformacka 3 / 2U

Dziękujemy

Podziel się:
  • RSS
  • Facebook
  • Twitter
  • Wykop
  • Gadu-Gadu Live
  • Śledzik
  • Blip
  • Flaker
  • Yam
  • Google Buzz
  • Blogger.com
  • Google Bookmarks
  • Kciuk.pl
  • Pinger
  • Live
  • Tumblr
  • email
  • Drukuj