Meryemana – Dom Marii Dziewicy, Matki Bożej – przenikanie kultur i powstawanie historii


15.08.2012 | kategoria: Moje podróże

O Meryemana dowiedziałam się przy okazji ubiegłorocznej wyprawy na wybrzeże Lacyjskie w Turcji, gdzie miedzy innymi, zwiedzaliśmy piękne, starożytne miasto – Efez. Mimo, iż usiłowano wychować mnie w tradycji religii rzymsko-katolockiej, nigdy wcześniej nie słyszałam o tym miejscu. Wielu moich znajomych i rodzina, również nie miało pojęcia, jak potoczyły się dalsze losy Maryi – matki Jezusa.

Obecny Efez (zdjęcie z podróży – Turcja 2011) oddalony jest od morza o ok. 8 km. Dzięki korzystnemu położeniu geograficznemu (u ujścia rzeki), Efez rozwinął się jako miasto portowe i ośrodek handlowy. Okazuje się, iż w okresie jego świetności była tutaj zatoka, która z upływem czasu zamulając się, pozostawiła po sobie liczne bagna. Efez w starożytności był jednym z 12 miast jońskich w Azji Mniejszej. Znany był w starożytności jako jeden z najstarszych i największych ośrodków kultu bogini Matki. Blisko dwa tysiące lat temu, miasto to przyciągało wielu ludzi – w tym świętego Pawła, św. Jana zwanego Ewangelistą oraz Marią – matkę Jezusa. Zanim jednak zacznę o nich pisać, chcę wrócić do ciekawostek z życia miasta, które nadały bieg dalszej historii chrześcijaństwa.

Odwieczny kult Królowej Niebios, Matki

Kult Pramatki Ziemi i Królowej Niebios – CEBELE

Efez przez wieki, znany był z kultu Cebele – bogini Pramatki Ziemi i Królowej Niebios. Czczono ją przez tysiąclecia w całej Azji Mniejszej jako Magna Mater tzn. Wielka Bogini, Matka Ziemia, Królowa Niebios, Wielka Macierz, Bogini Matka. Oznaczało to zazwyczaj dawczynię wszelkiego życia, uosabiającą płodność i macierzyństwo. Często uznawana również była za matkę bogów.

Kult Bogini,  Matki Dziewicy – ARTEMIDA

Jak głosi legenda, jednym z głównych bóstw starożytnej Licji była Leto – mityczna bogini, matka Apollina i Artemidy. Wierzono, że Leto była kochanką Zeusa i gdy dowiedziała się o tym zazdrosna Hera, zaczęła prześladować patronkę Licji. Wówczas Leto udała się do licyjskiego miasta, Patary, i tam zrodziła dwójkę swych dzieci – Apolla i Artemidę. Były to trzy główne bóstwa Likii. Zatem Kult Artemidy wywodził się z Kultu Cybele (hetyckie Kubaba, gr. Kybele lub Kybebe, łac. Cybele lub Cybebe), frygijskiej bogini płodności, urodzaju, wiosny i miast obronnych, czczonej od tysiącleci w całej Azji Mniejszej jako Wielka Macierz.

W VI wieku p.n.e. król Krezus zbudował w Efezie świątynię Artemidy, która została później uznana przez Greków za jeden z siedmiu cudów ówczesnego świata. Artemida była czczona zarówno jako Bogini-Matka (jej słynny posąg w Efezie przedstawiał kobietę o niezliczonych piersiach) jak i Wieczna Dziewica. Według greckich legend, miasto zostało założone przez Amazonki. Hymn do Artemidy (237-245) głosi, iż Amazonki ustawiły drewnianą podobiznę Artemidy pod dębem w Efezie, zaś po złożeniu ofiary odtańczyły dla niej taniec wojenny i grały pieśni. Następnie wokół drewnianego posągu zbudowano fundamenty.  Posąg Artemidy efeskiej ma obnażone piersi oznaczające matkę, boginię płodność i opiekunkę zwierząt (do dziś duży dekolt u kobiet symbolizuje i oznacza opiekuńczość danej osoby jako jedną z jej cech) oraz plastry miodu, które kojarzą boginię z pszczołą – królową i matką społeczności nie tylko w ulu. Na monetach bitych w Efezie już w IV wieku p.n.e. widnieje pszczoła (królowa-matka) jako symbol miasta i jego bogini.

Wykopaliska archeologiczne potwierdziły także istnienie w Efezie świątyni Isis – egipskiej Bogini-Matki, która była czczona pod postacią Bogini Matki z Dzieciątkiem, karmiącej go piersią. Kult Królowej Niebios był dobrze znany w Efezie, istniał na całym Bliskim Wschodzie np. pod postacią bogini Isztar czy Asztarte. Wspomina o tym Stary Testament:

„Synowie zbierają drewno, ojcowie rozpalają ogień, a kobiety ugniatają ciasto, by robić pieczywo ofiarne dla królowej nieba, a nadto wylewają ofiary z płynów dla obcych bogów, by Mnie obrażać. Czy Mnie obrażają – wyrocznia Pana – czy raczej siebie samych, na własną hańbę?” – (Księga Jeremiasza 7:16-20) w rozdziale 44. swojej księgi prorok Jeremiasz wspomina o kulcie Królowej Niebios, któremu oddawały się głównie kobiety hebrajskie. Cóż – przewrotność losu zrządziła, iż to przed czym przestrzegał Stary Testamet w postaci konkurencyjnego Bogu kultu kobiety -  „Królowej Nieba”, umocniło się i przetrwało do dziś w religii chrześcijańskiej.

Chrześcijaństwo i powstanie Kultu Maryjnego

W I wieku wraz ze Św. Pawłem, do Efezu dotarła wiara chrześcijańska. Z Efezem jest związana również postać św. Jana Ewangelisty. Św. Jan osiedlił się w Efezie wraz z matką Jezusa – Maryją. Zdaniem wielu badaczy – sprowadził ją z Jerozolimy do Azji Mniejszej, wraz ze św. Pawłem. W tym czasie, rosnąca liczba osób przyjmujących nową wiarę, spowodowała zmniejszenie zamówień związanych z kwitnącym na tym terenie kultem Artemidy i jej złotą figurką. Nie spodobało się to efeskim rzemieślnikom, którzy urządzili manifestację w teatrze, podczas głoszenia nauk przez św. Pawła. Tłum, wykrzykujący hasło „Artemida z Efezu jest wielka!”, wzbudził zamęt w teatrze. Po tych wydarzeniach św. Paweł opuścił Efez (Dzieje Apostolskie 19,8-20,1), a św. Jan został wygnany i osadzony na wyspie, gdzie napisał swoja Ewangelię. Chrześcijaństwo w Efezie jednak przetrwało. Do gminy chrześcijańskiej św. Paweł skierował jeden swój list do Efezjan, a drugi list do Efezjan znajdujemy w Apokalipsie św. Jana (Ap 2,1-7).

W pierwszych wiekach naszej ery, na kulturę licyjską, chrześcijaństwo wywarło  duży wpływ. Budowano wiele kościołów. Likia znalazła się w Cesarstwie Bizantyjskim, więc później budowano kościoły głównie w stylu bizantyjskim. Powyżej ruin Efezu,  około 7,0 km od dzisiejszego  Selçuk, na wzgórzu Coressus zwanym Wzgórzem Słowików, znajduje się niewielka kapliczka (zdjęcie z podróży – Turcja 2011). Została wybudowana w IV w.n.e. ,  na fundamentach domu z I w. n.e., w którym, zgodnie z legendą, zamieszkała Maria (Dom Marii Dziewicy). Stąd wg. wierzeń chrześcijan, jej dusza wraz z ciałem została wzięta do nieba. Nazwa tego miejsca to Maryam (Meyremana – to po turecku „Dom Marii Matki”). To miejsce, gdzie ostatnie lata swego życia miała spędzić Maria – matka Jezusa. Sanktuarium Maryi Panny Dziewicy, matki Jezusa Chrystusa - Meyremana – to po turecku Dom Marii MatkiDo Wzgórza Słowików prowadzi aleja starych cedrów i drzew figowych. Wzdłuż drogi prowadzącej na wzgórze umieszczono szereg tablic informacyjnych, w różnych językach – również po polsku. W drodze powrotnej jest sporych rozmiarów ściana próśb do Matki Boskiej, które wierni piszą na karteczkach i przypinają. Wśród mieszkańców wsi Kirkince wyznania prawosławnego przetrwała ustna tradycja, którzy zachowali obyczaj pielgrzymowania na wzgórze, do miejsca które nazywają Panaya Kapulu, dla uczczenia dnia Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny. Tutejsza ludność wzięła pod opiekę to miejsce, przez wieki otaczała czcia i kultem, lecz świat nic nie wiedział o tym miejscu. Domek odnaleziono dzięki proroczym snom Katarinie Emmerich, niemieckiej zakonnicy. Miejsce to zostało odnalezione 29 czerwca 1891 r. przez wyprawę badawczą zorganizowaną przez księży lazarytów z Izmiru, po opublikowaniu książki Anny Katarzyny Emmerich pt.: „Życie Najświętszej Maryi Panny”. Objawienie się sprawdziło.  Każdego roku, 15 sierpnia odprawiana jest tu msza św. także w języku polskim. Watykan uznał to miejsce za święte. W 1967 roku przybył tam papież Paweł VI, a 30 listopada 1979 r., podczas wizyty w Turcji, sanktuarium odwiedził papież Jan Paweł II i odprawił tu mszę pod gołym niebem.

Obok domu widoczna jest zagłębiona w ziemię cysterna, w której zbierano wodę. W niewielkiej kaplicy znajduje się ołtarz z figurą Matki Bożej i świece zapalane przez przybywających. Przy drodze, poniżej domu są trzy źródła wody: źródło miłości, zdrowia i szczęścia. Obok, na specjalnie przygotowanych kratach, pielgrzymi zawieszają prośby kierowane do Matki Bożej.

Po edykcie cesarza Teodozjusza z 381 zamknięto świątynię Artemidy a chrześcijaństwo stało się religią dominującą. Pomimo odgrywania coraz mniejszej roli przez Efez.
W 431 r. Efez stał się miejscem trzeciego Soboru powszechnego Kościoła Chrześcijańskiego, który obył się w Kościele Marii Panny (zbudowanym w II wieku n.e.). Na III Soborze efeskim potwierdzono dogmatyczny tytuł Maryi jako Bogarodzicy (Theotokos). Było to możliwe dzięki temu, iż tutejsza ludność od wieków czciła boginię, matkę, królową nieba, dzięki czemu religia chrześcijańska łatwiej mogła się przebić, wtapiając się w istniejący już tutaj kult pogański Pramatki. Tak stopniowo rodziło się chrześcijaństwo na tych ziemiach.

Mimo nastania tu chrześcijaństwa, kultura licyjska przetrwała aż do ok. VIII wieku czyli do pierwszej fali najazdów Arabów. Wraz z nastaniem Arabów i ich kultury, skończył się okres Liki starożytnej. Najazdy Arabów, po raz pierwszy w latach 654-655 przez kalifa Muawiyaha I, a później w 700 i 716 r., przyśpieszyły proces degradacji Efezu. Efez był częścią cesarstwa bizantyjskiego w okresie od 395 do 1071 r. Kiedy Turcy Seldżuccy zdobyli Efez w 1090, był on już małą wioską.

Zabytkiem architektury islamskiej z tamtego czasu jest czternastowieczny meczet Isa Bey w Selçuk. Meczet Isa Bey Camii zbudowany w 1375 r., jest jednym z najpiękniejszych przykładów architektury islamskiej.  W 1426 r. miejsce to zostało zajęte przez Turków osmańskich. Efez został całkowicie opuszczony w XV w., ale kult Matki Bożej Dziewicy czczony był jeszcze przez setki lat i przetrwał wśród ludności tamtego rejonu aż do dziś. To właśnie dzięki niemu dowiedzieliśmy się, że niedaleko Efezu w Anatolii, w dosyć trudno dostępnym punkcie położonym na wysokości 358 metrów na szczycie Wzgórza Słowików, znajduje się jedno z najważniejszych miejsc, gdzie rodziła się wiara chrześcijańska – Dom Dziewicy Marii.
W sanktuarium Meyremana spotykają się obecnie wyznawcy trzech religii: katolicy, prawosławni i muzułmanie. Badacze historii religii zwracają uwagę na fakt, że miejsce wielowiekowego pogańskiego kultu Bogini Matki, znakomicie nadawało się do schrystianizowania religii po tym, jak Konstantyn Wielki ogłosił chrześcijaństwo oficjalną religią Cesarstwa Rzymskiego.

Kult Maryjny podbija Amerykę Łacińską

Od lat interesuję się historią świata a przede wszystkim powstawania różnych kultur i religii, zabytkami oraz przyrodą. W tym celu dużo podróżuję. Dzięki temu pewne wątki historyczno-religijne łatwiej można połączyć w całość. Przykładem może być fakt przenikania się kultur i religii w Ameryce Południowej.
Na terenach dzisiejszego Meksyku, kiedyś żyli Aztekowie. Czcili demoniczną Coatlicue – boginię ziemi, życia i śmierci. Składali jej ofiary z ludzi wierząc, że krew daje ziemi płodność. Kiedy na ich Ziemie przybyli Hiszpanie, Aztekowie nie chcieli przyjąć wiary w Jezusa Chrystusa i Boga. Dopiero nauki o Matce Bożej sprawiły, że zaczęły się tutaj pierwsze cuda. 9 grudnia 1531 roku ochrzczonemu Indianinowi św. Juan Diego Cuauhtlatoatzin ukazała się Maryja, prosząc go o przekazanie biskupowi Juanowi de Zumárraga jej życzenia, aby w miejscu objawienia wybudowano kaplicę ku jej czci. W XVI-wieczne objawienie Maryjne zatwierdzone przez Kościół Św. Matka Boża objawiająca się ubogiemu Juan Diego, przyczyniła się do masowej chrystianizacji Ameryki Łacińskiej, która dokonała się w ciągu zaledwie kilku lat. Tym samym Aztekowie zaprzestali składania ofiar z ludzi, za przyczyną Dziewicy z Guadalupe – „Depczącej Kamiennego Węża” (zdjęcie obok z podróży – Meksyk 2006). Tak dzięki kultowi Matki Bożej i początkami ewangelizacji Meksyku, rzuciły jednocześnie prorocze światło, na religijną przyszłość Ameryki Łacińskiej. Zaczęły tam powstawać kolejne miejsca objawień m.in.:
 - Matka Boża od Świętej Wody, która uchroniła miasto Banios od lawy wulkanu Tungurahua, Ekwador. W tym miejscu powstała La Basilica de Nuestra Senora del Rosario de Agua Santa (zdjęcie z podróży – Ekwador 2011)
- Matka Boska z Quito, której pomnik góruje nad miastem (zdjęcie z podróży – Ekwador 2011)
- Matka Boska, Cerro San Cristobal, Santiago de Chile  (zdjęcie z podróży – Chile 2007)

Matka Boza od Swietej Wody, La Basilica de Nuestra Senora del Rosario de Agua Santa , Basilica of Our Lady of Holy Water. Banos Tungurahua

(kliknij i powiększ zdjęcia)

 

Źródło:   Kybele -  wikipedia      Wielka Bogini (lista bogini  różnych kulturach) – wikipedia      IZYDA (IZIS, ISET, ASET, AUSET)

Inne wpisy na podobny temat:

Święto obchodzone 25 grudnia – starsze niż chrześcijaństwo? >>

Kim była św. Katarzyna z Aleksandrii czyli Hypatia – symbol wolności słowa i myśli >>

 

Podziel się:
  • RSS
  • Facebook
  • Twitter
  • Wykop
  • Gadu-Gadu Live
  • Śledzik
  • Blip
  • Flaker
  • Yam
  • Google Buzz
  • Blogger.com
  • Google Bookmarks
  • Kciuk.pl
  • Pinger
  • Live
  • Tumblr
  • email
  • Drukuj