Posągi Moai z Rapa Nui


02.04.2011 | kategoria: Moje podróże, polecane

Moai, miłosne tańce „dzikich”, „pępek świata” oraz klęska ekologiczna na Rapa Nui – Wyspa Wielkanocna. Obecnie  należy do Chile oraz do grupy wysp obszaru Polinezji. Leży na południowym Oceanie Spokojnym w centralnej części Wzniesienia Wschodniopacyficznego.

anakena7

 

Dlaczego nazywana jest „pępkiem świata”?

Może dlatego, że znajduje się aż 2078 km od najbliższego zamieszkałego obszaru – Wyspy Pitcaim i aż 3600 km od brzegów Chile. Z Santiago de Chile samolotem leci się tutaj aż 5 godzin. Okazuje się, że „Te pito o te henua” czyli „Pępek świata” w języku rapanui, jest najbardziej oddaloną od sąsiednich wysp i lądów, zamieszkaną wyspą na świecie. Ma najdalej oddalonych najbliższych sąsiadów.

pict2091

„Te pito o te henua” czyli „Pępek świata”
– miejsce, w którym leży meteoryt – magnetyczny kamień, uznali jako „pępek świata”.
W tym miejscu zaburzony jest prawidłowy magnetyzm kuli ziemskiej i kompas „wariuje”.

 

Naukowcy o Rapa Nui i wyprawa „Kon-Tiki”

Według literatury, wyspa została zasiedlona około roku 1000-1200 n.e. przez polinezyjskich osadników z Hawajów lub prawdopodobnie z Markizów (Polinezja Francuska), przywożąc ze sobą banany, taro, kurczaki, czy szczury. Ciekawostką jest fakt, że wyspa ta stanowi wyjątek wśród pozostałych wysp Polinezji, gdyż nie rośnie tu polinezyjski owoc bogów – noni.

dscn6912

Wulkaniczna wyspa Rapa Nui

Inna teoria rozpropagowana przez słynnego podróżnika Thora Heyerdahla mówi, że część późniejszych mieszkańców wyspy zwanych długouchymi przybyła na Wyspę z Ameryki Południowej. To miałoby logiczny sens, gdyż dostojnicy Inków rozciągali sobie uszy specjalnymi kolczykami. Być może zjawisko to wzięło się z jeszcze wcześniejszej kultury ludów pierwotnych, o których prawie nic nie wiemy?
Mogą o tym świadczyć choćby znajdujące się na wyspie uprawy słodkiego ziemniaka pochodzącego z Ameryki Południowej, legendy i podania mieszkańców, jak również cechy wyglądu dawnych mieszkańców wyspy, wynikające z posągów MOAI.

T. Heyerdahl osobiście w 1947 roku dowiódł możliwości przepłynięcia z Ameryki Południowej – z Peru do Polinezji tratwą wzorowaną na tratwach ludów Uros z jeziora Titicaca >>Tratwa nazwana była „Kon-Tiki”. Wydarzenie to Hayerdahl opisał w książce pt. „Wyprawa Kon-Tiki”. Część oryginalnej tratwy można do dziś podziwiać w muzeum w Oslo. Podczas wyprawy nakręcono film, nagrodzony w roku 1952 Oscarem w kategorii „najlepszy film dokumentalny”.

peu06a

Po całej wyspie chodzą wolno puszczone konie, szukając dla siebie najlepszego pastwiska.
Kto che, może dosiąść rumaka i przemieścić się na nim na drugi koniec wyspy.
Nikt nie ukradnie koni z wyspy, stąd właściciel stada nie zamyka ich ani nie ogranicza.

 

Odkrycie wyspy przez Europejczyków i nadanie jej obecnej nazwy

W 1722 roku trzy holenderskie żaglowce, którymi dowodził admirał Jacob Roggeveen, natknęły się na tę wyspę. Była właśnie niedziela wielkanocna. Na pamiątkę tego wydarzenia, Holendrzy nadali wyspie właśnie nazwę w języku niderlandzkim – Paasers. W języku hiszpańskim brzmiała ona Isla de Pascua, Territorio Especial de Isla de Pascua, w angielskim – Easter Island, a w polskim Wyspa Wielkanocna. W rodzimym języku polinezyjskim wyspa nosiła nazwę – Rapa Nui,  co miałoby oznaczać w dawnym języku ludności Thaiti „Wielka Wyspa”. Tymczasem w języku mieszkańców Wyspy Wielkanocnej, miała ona posiadać nazwy „Te pito o te henua”, czyli „Pępek świata” i „Mata ki te rangi” co miałoby znaczyć: „Oczy, które spoglądają na niebo”.

Click to See Next Image

Holendrzy odkryli na wyspie około 2000-3000 mieszkańców, ale z podań ustnych wynikało, że cywilizacja ta mogła wcześniej dochodzić nawet do 10000-15000 mieszkańców.

Spadek liczby ludności spowodowany został w wyniku wyniszczenia naturalnych zasobów wyspy, ścięcia wszystkich drzew w celu transportu posągów Moai oraz zaburzenia ekosystemu i wynikającej z tego klęski ekologicznej. Z powodu braku żywności doszło do walk plemiennych a nawet do kanibalizmu.

W 1770 roku do Wyspy Wielkanocnej dotarli Hiszpanie, w 1774 r. słynny angielski żeglarz – James Cook, a dwadzieścia lat później przybyli tu Francuzi. Wszystkich członków tych wypraw zaciekawiła obecność ludności na tej odizolowanej wyspie znajdującej się na olbrzymich obszarach Pacyfiku z dala od najbliższych sąsiadów. Jeszcze bardziej zaintrygowały setki wielkich i ciężkich posągów wykutych z wulkanicznego kamienia.

 

 

Geologia Wyspy Wielkanocnej

Rapa Nui to wyspa pochodzenia wulkanicznego. Nie ma tu rzek ani potoczków, a jedyne źródło wody pitnej na wyspie pochodzi w wulkanów, które gromadzą w swoich kraterach wodę.

Click to See Next ImageWulkan Rano Kau. Przy nim znajduje się dawne centrum pałacowo-ceremonialne wioski Orongo

Z uwagi na swoje geologiczne pochodzenie wyspa jest zbudowana ze skał tufowych, w których powstało wiele jaskiń (do najbardziej znanych należą: Ana Te Pahu i Ana Kai Tangata).

Click to See Next Image

Tego samego pochodzenia geologicznego co Wyspa Wielkanocna są także sąsiednie wyspy: Motu Nui i Motu Iti oraz wyrostek skalny pomiędzy nimi – Motu Kao Kao.

Click to See Next ImageWyspeka (w j. polinezji motu): Motu Nui i Motu Iti oraz wyrostek skalny pomiędzy nimi – Motu Kao Kao.

 

Click to See Next Image

Gigantyczne posągi o zaciśniętych ustach – Moai

Cała wyspa liczy sobie zaledwie 163,6 km kwadratowych. Jej szerokość to ok. 15 km a najdłuższy bok wyspy mierzy 24 kilometry. Rapa Nui przede wszystkim zasłynęła dzięki gigantycznym bazaltowym posągom o zaciśniętych ustach, które do dziś owiane są tajemnicą. Nie wiadomo kto i po co je stworzył oraz jak dokładnie to zrobiono.

Do dzisiaj doliczono się od 900 do 1000 posągów, przy czym przypuszcza się, że wiele innych zostało pochłoniętych przez wody oceanu. Posiadają one wysokość od 1,80 metra do 10 metrów. Przeciętna wysokość Moai to 6 metrów, a największy wykuty, lecz nie dokończony ma aż 21metrów.

Click to See Next Image

Wygląd ich jest podobny, a jedynie niektórym przydano oczy z białego lub czerwonego kamienia i na głowy nałożono „pukaos” z czerwonego kamienia lub koralowca, służące im za włosy lub nakrycia. Część moai ustawiona jest na platformach zwanych Ahu, tyłem do oceanu.

Click to See Next Image

Na wyspie Rapa Nui znajdują się tu cztery główne wulkany: Rano Kau – przy nim znajduje się dawne centrum pałacowo-ceremonialne Orongo), Puakatike na Półwyspie Poike oraz Terevaka (najmłodszy z wulkanów, będący jednocześnie najwyższym wzniesieniem Rapa Nui – 507 m n.p.m.) i Rano Raraku z kamieniołomem, w którym powstawały MOAI.

Click to See Next Image

Większość Moai została wykuta kamiennymi narzędziami w czarnym bazalcie z wulkanu Rano Raraku. Istnieje wiele koncepcji na to kto wyrzeźbił moai?

Najpopularniejsza z nich mówi, że zrobili to polinezyjscy osadnicy około 1000 -1100 r. naszej ery. Inna teoria mówi, że na Wyspę Wielkanocną mieszkańcy przybyli z Ameryki Południowej (np. budowle Inków) i stamtąd przywieźli ze sobą swoje umiejętności kamieniarskie – kamień ściśle przy kamieniu.

Click to See Next Image

 Przyglądając się bliżej sztuce obróbki kamieni i ich idealnemu dopasowaniu się do pozostałych, wspominam podobne dzieła i budowle oglądane w Peru, na których kunszt zwracano nam uwagę. Były one pozostawione po kulturze Inków, a może jeszcze starszej?

Click to See Next Image

Za tą koncepcją również przemawia bliskość wyspy w stosunku do kontynentu Ameryki Południowej oraz teoria podróżnika Thora Heyerdahla.

Click to See Next Image

Polinezjaniści zgodnie przyjmują, że budowa posągów została przerwana w XV wieku, a kamieniołom Rano Raraku, w którym obrabiano materiał, porzucono nagle. Świadczą o tym niedokończone posągi.

Click to See Next Image

Przeznaczenie tych obiektów nie jest dotychczas znane. Powstało na ten temat wiele teorii, mówiących o posągach jako wyobrażeniu bóstw, czy przodków. Miejscowa ludność twierdzi, że to posągi przodków, którzy stojąc nad swoimi grobami nadzorują potomków i przekazują im życiodajną siłę „mana”.
Nie wiadomo też, jak przemieszczano ciężkie bloki kamienia?

Prawdopodobnie używano do tego drewnianych płóz lub bali.

 

Czy moai przyczyniły się do klęski ekologicznej wyspy?

Na wyspie Wyspie Wielkanocnej występowały palmy – prawdopodobnie podobne do palmy kokosowej. Należały do gatunku Paschalococos disperta, które ostatecznie zniknęły około roku 1650. Występowało tu również co najmniej 6 endemicznych gatunków ptaków lądowych, m.in. papugi, czaple i płomykówki, chruściele oraz kilka gatunków ptaków morskich tj. petrele, fregaty, nawałniki. Powodem ich zagłady było wylesienie wyspy oraz wykorzystanie ich jako źródło pożywienia we wczesnych czasach zasiedlenia przez ludzi. Prawdopodobnie lasy zostały doszczętnie wycięte na potrzebę budowy łodzi, domów i transportu posągów moai.

Click to See Next Image

Dodatkową przyczyną wyginięcia lasów mógł być nadmierny rozwój populacji głównego szkodnika – szczura polinezyjskiego. Gatunek ten miał udział w wyginięciu wielu zwierząt wysp Pacyfiku, w tym rodzimych gatunków ptaków i owadów. Szczur ten mógł odegrać rolę w całkowitej deforestacji (wylesianiu) Wyspy Wielkanocnej poprzez jedzenie orzechów tamtejszych palm Paschalococos disperta. To uniemożliwiło proces odradzania się wycinanego nadmiernie lasu. Szczur polinezyjski zjada też jaja ptaków i pisklęta. Szacuje się, że liczba szczurów na wyspie mogła wynosić nawet 3,1 mln osobników.
Polinezjaniści zgodnie przyjmują, że budowa posągów została przerwana nagle w XV wieku. Być może głównym powodem był właśnie brak drewna niezbędnego do transportu moai?

Ekologiczna klęska stała się dodatkowo przyczyną kłopotów żywnościowych ludności oraz rozpoczęcia bratobójczej wojny. Tym samym w wyniku głodu, rozwój cywilizacji na wyspie Rapa Nui cofnął się do czasów bardzo prymitywnych – do kanibalizmu.

Click to See Next Image

Łowcy niewolników

Wiemy, że kontakty tubylców z Europejczykami sprawiły, iż do połowy XIX wieku wielkość populacji z 2000 tys., odbudowała się do poziomu ok. 4000 osób. W tym czasie na mieszkańców Wyspy Wielkanocnej spadła wielka tragedia w postaci łowców niewolników z USA i z Peru. Swoim okrucieństwem i przywleczonymi ze sobą chorobami wyniszczyli prawie całą populację etniczną Rapa Nui.

Click to See Next Image

Z poziomu ok. 4000 ludności w przeciągu 20 lat, w wyniku wywożenia tubylców do pracy niewolniczej w Peru oraz Chile – populacja mieszkańców w 1877 zmniejszyła się do zaledwie 110-111 ludności. W tym czasie mieszkańcom narzucono wyznanie katolickie, a w 1888 r. wyspę przyłączono do Chile.
Po interwencjach, m.in. biskupów chilijskich o z Tahiti, zaprzestano wywożenia mieszkańców Rapa Nui do niewolniczych prac przy wydobyciu peruwiańskiego nawozu naturalnego – guano, na wyspy Ballestas >>
Click to See Next Image

Tym którzy przeżyli niewolniczą pracę pozwolono wrócić. Większość z nich zmarła w wyniku głodu, epidemii grypy i innych chorób białego człowieka a także w skutek katorżniczej pracy w straszliwych warunkach. Po zaprzestaniu porwań, populacja mieszkańców wyspy znów zaczęła się zwiększać.

Z jednej strony cywilizacja europejska swoimi odkryciami i agresywnym najazdem wiele zniszczyła i zaprzepaściła z kultur wielu narodów. Z drugiej strony, w wielu miejscach przyniosła wybawienie. Podobnie na Wyspie Wielkanocnej biały człowiek przyczynił się prawie do wymarcia tutejszej ludności, ale równocześnie pomógł w zakończeniu niebezpiecznych obrzędów i kanibalizmu oraz w ostateczności – w zalesianiu wyspy i przetrwaniu jej mieszkańców.

 

Klimatyczne ciekawostki

Klimat Wyspy Wielkanocnej stanowi odmiana morska klimatu podzwrotnikowego. Do najcieplejszych miesięcy należy luty i w tym czasie warto przylecieć na Polinezję półkuli południowej. Pora chłodna to okres od lipca do sierpnia, przy czym najbardziej deszczowy jest kwiecień.

Click to See Next Image

Ochronić to co przetrwało – Park Narodowy Rapa Nui

Park utworzono w 1935 roku, a w 1996 roku został on wraz ze znajdującymi się na jego terenie moai wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Click to See Next Image

W ramach Parku Narodowego Rapa Nui (Parque Nacional Rapa Nui) objęty jest ochroną obszar 71.3 km2 (ok. 45% powierzchni wyspy). Teren Parku dzieli się na siedem sekcji: Rano Kau (wulkan), Puna Pau, Rano Raraku (wulkan i kamieniołom), Anakena, Ahu Akivi, Wybrzeże Północne (Costa Norte) i Hanga Roa (obszar miejski na Rapa Nui).

Click to See Next Image

Z tajemnych zabytków na wyspie, znaleziono też drewniane tabliczki pokryte pismem zwanym rongorongo. Do dziś nie zostało odczytane.

Click to See Next Image

 

Hanga Roa z portem lotniczym Mataveri dla promów kosmicznych

Według spisu z 2005 roku populacja liczy 3791 mieszkańców i w porównaniu ze spisem z 1982 – populacja wynosiła 1936 osób – odnotowano znaczny wzrost. Obecnie Rapa Nui posiada około blisko 3800 stałej ludności w tym 70% stanowią Polinezyjczycy. Być może związane jest to z tym, że wielu dawnych mieszkańców pokosztowawszy życia w naszej cywilizacji, chętnie wraca już na stałe na swoją wyspę, szukając tu spokoju, prostoty i ukojenia stresów odczuwanych w tzw. cywilizowanym świecie.

Click to See Next Image

Rapa Nui należy do Chile i wchodzi w skład nadmorskiego regionu Valparaíso. Ma jedyną miejscowość Hanga Roa z jedynym na wyspie portem lotniczym Mataveri – niezwykłym lotniskiem na świcie. Za zgodą władz chilijskich, USA wybudowało na wyspie pas startowy o długości 2903 metrów. W latach 80 – tych XX wieku, pas startowy został wydłużony. Obecnie ma on 3318 metrów długości i służy za zapasowe lądowisko  – jedno z trzech takich na świecie – dla promów kosmicznych Chellenger. Jest tu jeden z najdłuższych pasów startowych dla samolotów.

Jest to tylko jedno z trzech tego typu lądowisk wahadłowców kosmicznych na świcie. Jedyną linią lotniczą, której samoloty tu docierają 2 razy w tygodniu,  jest chilijski LAN.

Click to See Next Image

Obecnie na wyspie rosną głównie drzewa eukaliptusowe, papaji, bananowce, akacje i palmy kokosowe. Mają ok. 50 lat – zostały przywiezione z Chile. Być może kiedyś wrócą tu znów papugi, czaple, płomykówki i chruściele oraz ptaki morskie?

Click to See Next Image

Wyspa Wielkanocna jest świetnym przykładem tego, do czego może doprowadzić błędna gospodarka zasobami natury, a przede wszystkim wycinka lasów i jak na skutek tego, może zmienić się życie zwierząt i ludzi w piekło, a przyjazna przyroda w bardzo surową.

Zapraszam na film o Rapa Nui, tańce zespołu Kari Kari

Proszę pozostaw tu swój komentarz – napisz czy wyspa podoba Ci się, co jest na niej ciekawe, może coś jeszcze wiesz o czym nie napisałam?
Podziel się wrażeniami – dziękuję

 Click to See Next Image

Podróżnicy marzeń
Renata i Piotr Zarzyccy :)

Wyspa Wielkanocna-Galeria
Wyspa Wielkanocna
 69 Zdjęcia

Podziel się:
  • RSS
  • Facebook
  • Twitter
  • Wykop
  • Gadu-Gadu Live
  • Śledzik
  • Blip
  • Flaker
  • Yam
  • Google Buzz
  • Blogger.com
  • Google Bookmarks
  • Kciuk.pl
  • Pinger
  • Live
  • Tumblr
  • email
  • Drukuj